<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<SGDTEKST>
<p>•</p>
<p>io</p>
<p>3DB ZITTING. — 20 SEPTEMBER.</p>
<p>I. Ontwerp-adres van antwoord op de Troonrede.</p>
<p>(Beraadslaging.)</p>
<p>en ik mis daarbij hetgeen zoo herhaaldelijk in beide Kamers is gevraagd: mededeeling van de werking van de armenwet. By onderscheidene gelegenheden, ook in vroegere troonreden, is onder­steuning toegezegd aan de gemeenten in haar moeijelyken finantielen toestand; dit schijnt nu echter te slapen. Ik zal het bij deze weinige opmerkingen laten, om te komen tot het opstel van het adres van antwoord en te zeggen wat daarom­trent in 't algemeen mijn gevoelen is. En dan begin ik met aan de Commissie van Redactie mijn dank te betuigen voor de vele zorgen die zij wel heeft willen wijden aan hoofdopmerkingen, die althans in de afdeeling, waarvan ik de eer heb lid te zijn, waren gemaakt. Allereerst wijs ik hier op de hoofd wijziging gebragt in de eerste paragraaph, die mij ten uiterste bevredigd heeft, omdat het onze wensch was te doen uitkomen hoe gelukkig 's Konings tegen­woordigheid op de plaats van de rampen gewerkt heeft. Geld is altijd aangenaam waar de nood dringt, maar er is nog eene zede­lijke behoefte, die de mensch onder die omstandigheden heeft, en het komt mij voor dat het beeld niet geheel onjuist is, wanneer ik 's Konings hooge tegenwoordigheid bij de rampen vergelijk bij den invloed van een alles verhelderenden, en koesterenden en bemoe­digenden zonnestraal, na het ophouden vaneen vervaarlijk onweer met storm en alles vernielenden hagelslag. Eene raak heeft mij echter getroffen. De Commissie gelieve het mij ten goede te houden, zoo ik opmerk dat zij in de vierde paragraaph De Voorzitter: Mag ik den geachten spreker nog eens inde rede vallen en zeggen, dat thans de algemeene strekking van het adres aan de orde is en niet de bijzondere paragraphen, tot welker behandeling naderhand gelegenheid zal worden gegeven.</p>
<p>De heer Fransen van de Putte: Ik zal de uitvoerige ont­wikkeling mijner bedenkingen tegen de vierde paragraaph bewaren tot die paragraaph aan de orde is. De strekking, daar in het adres van antwoord opgenomen, heeft mij allerminst bevredigd en volgens het verlangen van den Voorzitter zal ik mijne bedenkingen voorbehouden tot bij de behandeling van de afzonderlijke punten. Ik zal, om geen gevaar meer te loopen van aanmerkingen, als of ik in bijzondere punten verval, nu liever mijne rede eindigen. Ik had gemeend kortheids­halve de groote omtrekken zamen te vatten, ten einde bij elk onderdeel daar niet op te behoeven terug te komen, vermits ik geen voornemen heb, op de door mij genoemde en nog eenige andere punten amendementen voor te stellen. Welligt zal ik nog op eene enkele paragraaph een amendement voorstellen. Ik zal eindigen met mijne algemeene beschouwing, terwijl ik verklaar dat niets mij leidt dan — gelijk het slot van 's Konings Troonrede zoo juist door de Commissie is beantwoord — dan het algemeen belang van het vaderland. Ik wensch dat nimmer de gedachte opkome, dat ik bezield ben met strijdzucht; maar dat, zoo als het zoo te regt, zoo bondig en zoo kernachtig gisteren in de Tweede Kamer is gezegd door den heer van Reenen, bij zijne aanvaarding van het voorzitterschap dier Kamer, hem bij herhaling door den Koning opgedragen, mijne eenige drijfveer is. Ik hoop dat die heer mij ten goede zal houden, dat ik zijne woorden hier tot de mijne maak. Zij zullen mij steeds bemoedigen, om ook by de beraadslagingen van deze "Vergadering met zelfstandigheid te spreken. Schoon en kernachtig waren toch zijne woorden, toen hij zeide: » Moge bij den strijd, die onver­mijdelijk is, waar zelfstandige mannen de publieke zaak behan­delen, maar die niet minder noodzakelijk is opdat de waarheid zich ontwikkele, de zegepraal van deze het doel zijn van ons aller streven; dan zal de schoone taak van den Volksvertegen­woordiger door elk onzer met eere worden vervuld, dan zal het vaderland de vruchten plukken van onzen arbeid en de constitu­tionele regeringsvorm waarin wij ons mogen verheugen, meer en meer worden bevestigd en algemeen gewaardeerd."</p>
<p>De heer Cremers , lid der Commissie van Bedactie: Ik geloof dat het denkbeeld van den geachten spreker uit Zeeland niet zoo zeer is geweest, de strekking af te keuren van het antwoord dat wij de eer hebben voor te stellen, als wel aanmerkingen te maken op de troonrede zelve, zoodat wij den 3preker op dien weg niet behoeven te volgen. Het is dan ook niet gebleken welke aanmerkingen de geachte spre­ker op de algemeene strekking van het ontwerp van antwoord heeft. Over de bijzonderheden , die hy heeft aangeroerd, moet ik, na hetgeen door den Voorzitter is gezegd, nu zwijgen. Doch over een punt, waaromtrent de geachte spreker zijne volle meening heeft geuit, moet ik twee woorden zeggen. Het betreft § 7 van de troonrede. De geachte spreker heeft gezegd, dat in die pa­ragraaph in het geheel geen melding werd gemaakt van den handel | (de geachte spreker geeft een teeken van ontkenning, doch ik meen het niet anders te hebben verstaan). Indien nu de Commissie, belast met het ontwerpen van het antwoord, die paragraaph in denzelfden zin had verstaan en van het belangrijke onderwerp in het geheel geen melding had gemaakt, zou zij waarschijnlijk in en buiten deze zaal afkeuring hebben ondervonden. Naar de meening der Commissie echter kan men bezwaarhjk zeggen, wanneer, zoo als in die § 7, vermeld wordt dat de scheepvaart op dezelfde hoogte blijft, dat de in-, uit-en doorvoer vermeerderen (of dat alles nu juist en te regt is gezegd, laat ik als eene geheel andere vraag ter zijde), kan men bezwaarlijk zeggen dat er niet gesproken wordt van alle groote takken van handel, en de Commissie, door diezelfde woorden terug te geven, heeft wel degelijk het onder­werp behandeld hetwelk de geachte spreker meent dat niet in de troonrede en derhalve ook niet in ons concept zou voorkomen.</p>
<p>De heer Fransen van de Putte : Mijnheer de Voorzitter, er schijnt een misverstand plaats te hebben in de opvatting myner rede door het geachte lid der Commissie. Ik heb dat punt van § 5 volstrekt niet aangevoerd als een betoog tegen de Commissie, maar ik heb het gerangschikt onder de leemten die ik in de troonrede vond. Het was dus aan de Regering gerigt.</p>
<p>De beraadslaging wordt gesloten.</p>
<p>De algemeene strekking van het adres wordt zonder hoofdelijke stemming goedgekeurd.</p>
<p>Beraadslaging over PARAGRAAPH 1, luidende:</p>
<p>» De rampen van den jongs ten watersnood en de ruime giften, waarmede zoo velen in en buiten het vaderland tot leniging daarvan hebben bijgedragen, zijn door Uwe Majesteit aan de Staten-Generaal in herinnering gebragt. De Natie weet dat Uwe Majesteit toen het voorbeeld van edelmoedige weldadigheid heeft gegeven en met eigen gevaar de geschokte gemoederen in alle geteisterde en bedreigde streken door Zijne tegenwoordigheid heeft opgebeurd. De Kamer grijpt deze gelegenheid aan om U, Sire, voor dit alles hare dankbare hulde te betoonen."</p>
<p>De heer van Andrlnga de Hempenaer: Mijnheer de Voorzitter, in de toespraak, welke de Koning bij de opening der Staten-Generaal heeft gehouden, heeft Zijne Majesteit ons de rampen, die door overstroomingen in den verloopen winter in eenio'e provinciën van het Rijk hebben plaats gehad, herinnerd en loffe­lijk melding gemaakt van. do zucht onzer landgenooten om bij rampen wel te doen. Maar Z. M. de Koning gewaagde ook erken­telijk van de menschlievende belangstelling, in en buiten Europa ondervonden. De indruk van die inderdaad opmerkelijke belang­stelling en betoonde hulp door alle beschaafde volkeren, waar­mede Nederland in aanraking is, wordt — het zij met bescheiden­heid gezegd — door de Commissie van Redactie in deze paragraaph niet genoegzaam teruggegeven. Het heeft toch, Mijne Heeren, in hooge mate de aandacht van het Nederlandsche volk getrokken, hoe als om strijd van heinde en verre die milddadigheid is ge­bleken. Was niet aanhoudend de Staats-courant als het ware op­gevuld met lange lijsten van giften, waaronder zelfs tot een zeer aanzienlijk bedrag? En is het dan juist uitgedrukt, als wij spreken van » de ruime giften in en buiten het vaderland ?" Worden de woorden des Konings duidelijk genoeg op waarde gesteld, als wij zeggen dat die daden » in herinnering worden gebragt", zonder dat ook deze Kamer laat blijken welken indr.uk die herinnering heeft achtergelaten? Ik, Mijne Heeren, geloof dat een meer passend woord over de sympathie, welke de geteisterde deelen en geheel Nederland hebben ondervonden, hier op zijne plaats ware geweest. Daarom, Mijne Heeren, geef ik der Commissie in overweging, deze gevoelens meer duidelijk terug te geven, en als dit niet mogt kunnen geschieden, maak ik, om de aangevoerde redenen, zwarig­heid mijne goedkeuring aan de redactie van deze paragraaph te geven. De heer Cremers, lid der Commissie van Redactie: De geachte spreker heeft de vraag gedaan, of by hetgeen in het ontwerp-adres van antwoord is gezegd omtrent de ruime giften buiten het vaderland tot loniging van de jongste rampen is ons land bijeen-gezameld, genoegzaam waarde wordt gehecht aan de woorden» die de Kpning gebruikt heeft omtrent de milddadigheid en men-schenmin by gelegenheid van den watersnood buiten ons land, betoond. Zijn antwoord op die vraag was ontkennend. Mijns inziens heeft de Commissie te regt niet meer gezegd, dan zij hier voorstelt. Ik meen toch te moeten opmerken, dat hetgeen in het buitenland geschied is, algemeen bekendheid heeft; een ieder</p>
</SGDTEKST>
