<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<SGDTEKST>
<p>83</p>
<p>9de VERGADERING. — 29 DECEMBER 1903.</p>
<p>4. Vaststelling der bcgrootiüg Tan Nederlandsch-Indië voor 1901. (Algemeene beraadslaging.)</p>
<p>komen. Ik neem daarvan gairne acte en geef de verzekering, dat daarby zal worden gelet op de eischen voor bet logies van de bemanning.</p>
<p>De heer van der Does de Willeoois: Mijnheer de Voorzitter! Het zy-uay veroorloofd een paar opmerkingen in het midden te brengen naar aanleiding van het antwoord van Zijn Excel-lentie den Minister van Koloniën. Ik wensch daarbij uitdruk-kelijk op den voorgrond te stellen, dat ik het ten deze absoluut niet heb tegen dezen Minister en dat ik niet bedoel hem per-soonlyk verantwoordelijk te stellen , maar dat ik opkom tegen het systeem, dat in Indië wordt gehuldigd, de Staatsvoogdy over Kerk en onderwijs. Um aan te toonen dat hot systeem niet deugt en niet door te voeren is, wil ik even den vinger leggen op de contradictiën, waar men toe komt en die spreken uit de rede van den Minister. Waar bezwaren zyn ingebracht tegen de bedevaarten naar Mekka, blykt het oordeel van de Indische Regeering te zyn, dat z\j niet heeft het zedelijk recht, noch de macht om die tegen te gaan. Immers die bedevaarten zijn ecu essentieel deel van de religieplichten van den Mahomedaan. Maar te gelyk acht de Indische Regeering zich wel zedelijk gerechtigd, en heeft zy' ook de macht, om aan een Katholieken bisschop te ver-bieden zijn gemeenten te bezoeken en dat deel van zy'n Eriesterlyk ambt uit te oefenen dat uitsluitend tot de bevoegd-eid van een bisschop behoort, en dat ook een essentieel deel is van de godsdienstplichteu der Christelijke bevolking. En wat betreft de school te ïomohon: ik beu niet genoeg gedocumenteerd om precies te zeggen wat die school bedoelt in den zin zooals de Minister de vragen gesteld heeft, maar ik herinner mij wel voor een jaar of drie in een uiet-Katholiek Indisch blad van een niet-Kathohek schrijver een artikel gelezen te hebben , waarin ten belange van het onderwas opgekomen wordt tegen het verbod tot openen van de school. Ik ken toe-vallig de congregatie die daar een school wil vestigen, aan-gezien die haar hoofdzetel heeft in de stad mijner inwoning. Die congregatie heeft 60 huizen van opvoeding over het geheele land en 3 kweekscholen van onderwijzeressen , waarvan één in den Bosch, geheel ingericht op den voet van de Rijkskweek-scholen en waarin verschillende dames van de orde, voorzien van akten voor middelbaar onderwys , de leiding hebben van de vorming van de meisjes die zich daar voor onderwijzeres laten opleiden. Uit het hooge standpunt, waarop de congregatie in zake onderwys staat, maak ik op, dat het de bedoeling is te Tomohon zoowel een school voor meer uitgebreid lager onderwijs, als voor gewoon lager onderwijs te hebben. Mochten de kindereu der Katholieken te Tomohon op dit oogenblik nog niet rijp zyn voor meer uitgebreid lager onderwijs, dan vestige men toch hierop het oog: dat, even goed als hier in Nederland het geval is, hoe ruimer gelegenheid er voor allerlei onderwijs bestaat, des te meer dit ook op het onderwys zelf een guustigen invloed heeft. Wat betreft het denkbeeld van propaganda, dat aan het optreden van de congregatie toegeschreven wordt, ik houd dit voor een nevelachtig schrikbeeld. Ik geloof niet dat overtuigde Protestanten hun kinderen naar een bepaald Roomsch-Katho-lieke school zullen zenden, en dat zelfs een inrichting die propaganda zou dryven. zich zelf zou vernielen, en verder, dat een school, die overbodig zou zijn . niet in stand gehouden zou kunnen worden. Noch voor het een noch voor het ander ben ik bang; maar wat heeft buitendien de Staat daarmee te maken ? Men boude ODk nog dit in het oog dat de Nederlandsche Regeering haar civiele en militaire landsdieuaren met hun ge-zinnen naar alle plaatsen in Indië zendt, en dat het niet meer dan billyk is, dat overal voor allen zooveel mogelijk gelegenheid besta om op ruime schaal goed onderwys voor hun kinderen te erlangen. De mogelijkheid is ook niet uitgesloten dat Katholieken van elders hun kinderen naar Tomohon zullen zenden om daar meer uitgebreid lager onderwys te genieten. Ik kan het hierbij laten. Ik stel iny voor later op dit onder-werp terug te komen, als ik met meer inlichtingen gewapend zal zy'n. Ik herhial, dat ik den Minister in dez.' volstrekt niet</p>
<p>verantwoordelijk stel. Myn bestrijding geldt alleen het beginsel, dat in strijd is met de vrijheid van Kerk en onderwys.</p>
<p>De heer Brouwers: Mijnheer de Voorzitter! Slechts een enkel woord tot aanvulling van hetgeen door den geachteu spreker uit 's Hertogenbosch is gezegd. Dit de nieuwe bijzondere school door de eerwaarde zusters zou worden gevraagd met het doel propaganda te maken, kan ik niet aannemen. De heer van Kol — wiens oordeel ik wegens zyn erkende oprechtheid en waarheidsliefde zeer op prys stel — heeft zich in zyn ieisbe-schrijving van de Minahassa over de Gouvernementsscholen aldaar zeer ongunstig uitgelaten. De gevraagde nieuwe school is dan ook noodzakelijk geworden , omdat de zusterschool ook bij andersdenkenden veel hooger staat aangeschreven dan de neutrale gouvernementsschool en zy ook verkiezen hunne kin-deren daarheen te kunnen zenden; daarin en niet in zucht tot propaganda ligt de oorzaak der aanvraag.</p>
<p>De heer Idenburg, Minister van Koloniën: Myuheer de Voorzitter! Toen ik zooeven sprak over het standpunt waarop ik stond ten opzichte van de belemmering vau de bede-vaarten naar Mekka, onderstelde ik , dat men zou wyzeu op het verschil dat ligt in myn standpunt ten opzichte van de bedevaarten naar Mekka en de gedragslyu die wordt gevolgd tegenover de Roomsch-Katholieke missie in de Minahassa. Het was dus allerminst iets dat mij verbaasde of dat my onverwacht kwam toen de geachte afgevaardigde uit Noordbrabant daarop wees, maar , terwijl ik erken dat de opmerking betreffende een contradictie voor de hand ligt, meen ik toch dat de geachte afge-vaardigde my zal toegeven , dat die contradictie niet haar grond vindt in my , noch ook in de Indische regeering, maar dat die contradictie gegeven is in het Regceriugsreglement. Het is den geachteu afgevaardigde bekend, dat ik volkomen zijn standpunt deel ten opzichte van de «afkeuring van de Staatsvoogdy over kerk en school. I k geloof, dat met myn geheele wereldbeschouwing is vastgeweven de vryheid van de Kerk en de vryheid van de school. Maar dit neemt niet weg, zooals ik trouwens ook in myn eersten termijn gezegd heb , dat zoolang art. 123 in zyn tegenwoordigen vorm bestaat, het ook moet worden gehand-haafd en dus volkomen moet worden erkend de bevoegdheid van den Gonvemeur-Geueraal om vergunning volgens dit artikel te verleeuen of te weigeren.</p>
<p>Uit hetgeen de geachte afgevaardigden uit Noordbrabant en Limburg ten aanzien van de school te Tomohon gezegd hebben blijkt my dat men my niet geheel juist heeft begrepen. Ik heb geen vergelijking willen maken tusschen de Roomsch-Katholieke school die men zou willen hebben , en de bestaande Gouverne-mentsschool, maar ik heb er op gewezen, dat in datzelfde Tomohon een Roomsch-Katholieke school bestaat, die uitgaat van de Roomsch-Katholieke missie. Ik heb daaraan toege-voegd, dat die school nog voldoende capaciteit bezit om te voldoen aan de behoeften vau de kindereu vau de Roomsch-Katholieken te Tomohon. Ik heb daarby' verder opgemerkt dat naar het oordeel van degenen die ambtshalve tot oordeelen geroepen zyn geen behoefte bestaat aan meer uitgebreid lager onderwys voor de kinderen van lidmaten van de Roomsch-Katho-lieke Kerk in de Minahassa in het algemeen en te Tomohon iu het byzonder. Nu zegt de geachte afgevaardigde uit Noord-brabant: vergeet niet, het betreft hier niet alleen de kinderen van Tomohon, maar ook de gaande en komende kinderen van de gouvernements-ambtenaren en officieren. Ik geloof, dat de geachte afgevaardigde hier in strijd kwam met de bedoeling van hen die het verzoek tot opening der school aan den resident hebbeu gericht. Het is namelijk de be-doeling, dat iu die school onderwijs zal worden gegeven aan inlanders, niet aan Europeanen. Trouwens art. 12o' van het Regee-riugsreglemeut laat het geven vau onderwijs aau Europeanen in Indië vrij. Daarom zou dus de vergunning van den resident niet</p>
</SGDTEKST>
