<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<SGDTEKST>
<p>71</p>
<p>'Jde VERGADERING. -89 DECEMBER 1003.</p>
<p>4. Vaststelling der begrooting van Ne lerlan Ise'i-In lië vojr 1034. (Algem'eue hiv.iu Isla^iug.)</p>
<p>De heer van der Does d« Willebols: Mijnheer «Ie Voor-zitter! Meermalen heb ik reeds hij de behandeling van de Indische begrootingen in deze Kamer een punt ter sprake ge-bracht dit altyd mijn belangstelling gewekt beeft en dat ik ineen hu' de/.e gelegenheid ook niet onbesproken te mogen laten. Ik bedoel de zending in Indië in het algemeen en in het bij-zonder de quaestiën in de Miuahassa en Tomohon , waar nog altijd verlof geweigerd wordt aan den bisschop orn zijn ge-meenten te bezoeken en aan de Koomsch-Katholieke ordeznsters om haar scliool te openen. Ik herhaal, dat dit puut hier niet onbesproken mag blijven, en dat er telkens op gewezen moet worden, dat er in indië toestanden bestaan met betrekking tot de zending en het vrije verkeer van de Christelijke Kerken, die voor een Christen-moederland onder géén opzicht te verantwoorden zijn. Bh' kennisneming van de gewisselde stukken zie ik met vol-doening dat wijziging van het Uegeeringsreglement en meer bepaaldelijk van art. 123, wat in deze materie het groote beletsel vormt, binnen betrekkelijk korten tyd te verwachten is. Maar tevens lees ik, dat l&gt;ij de leidende personen en het bestuur der kolonie de vrees nog altijd bestaat voor rustverstoriug, wanneer men aan de geestelijkheid van de verschillende kerkgenoot-schappen de vrije beweging zou laten. Misschien kan de Minister thans naiiere iulichtingen geven omtrent de gezindheid van den tegenwoordigen resident van Menado, die aan Zijn Excellentie by de hehaudeling in do Tweede Kamer nog niet bekend was, omtrent het al ot' niet toelaten van de zusterschool te Tomohon. Ik erken dat de Minister met het Uegeeringsreglement zooals het thans nog is, niet kan ingrijpen, zooals hii dat wel zou noodig achten en zooals door my' en rayu vrienden gewenscht wordt. Uevoegdhedeu vau het bestuur in Ncderlandsch-lndië , die buiten zijn bereik liggen, staan daartoe in den weg; maar ik vertrouw dat de oplossing van die moeilijkheid in de naaste toekomst te wachten is. Wanneer ik er dus den nadruk op leg, dat deze zaak telkens in de Volksvertegenwoordiging levendig gehouden moet worden, dan wil ik daarmede volstrekt niet te kennen geven eenig wan-trouwen in het beleid van dezen Minister; wij kennen zyn beginsel ten de/.e. Hy heeft zich daaromtrent, voordat hij aan de groene tafel plaats nam, als lid der Tweede Kamer verklaard. Wh' kennen ook in het algemeen de richting ten &lt;leze vau het Kabinet. Ik zal dus ditmaal niet dieper op de zaak ingaan , wat ik vroeger wèl gedaan heb, maar ik spreek andermaal niet nadruk de verwachting uit, dat wy weldra iu de gelegenheid zullen zijn de voorstellen der Regeering omtrent wijziging van het Rcge ringsreglement te beoordeeleu , en dat zy' dan den weg zal weten te vinden om deze inderdaad zeer serieuse grieven tegen het thans gevolgd Indisch regeeringsbeleid weg te nemen. Wry' moeten komen tot een toestand in Indië, die geen hin-derpalen meer stelt tegen de Christelijke zending. Thans zijn geheele streken van Indië afgesloten voor de verspreiding van het Christendom. Thans wordt de hoogere Katholieke geestelijkheid belemmerd iu het vrije verkeer met haar onderhoorige gemeenten, in het noodige toezicht daarop en in de uitoefening van haar kerkelijke fnnctiën. Dit is inderdaad geen geringe zaak, want een deel vau de geestelijke bediening bij liet Katholiek kerkgenootschap ligt uit-sluitend iu handen van de bisschoppen. Het gaat niet aan . dat in Indië voortdurend blijven heersenen verouderde regeeringsbegrip|ien , zooals wij hier in het Ryk iu Europa, voor drie kwart eeuw ook nog gekend hebben, maar waaraan wij nu gelukkig zijn ontgroeid. De mildere nieuwe begrippen moeten, ook iu het belang eener g &gt;ede politiek, daar ginder eveneens doorwerken ten bate van de uitbreiding van het Christendom. Op dien weg ligt voor een goed deel de bevestiging van ons gezig iu Indië en de bevordering vau de stoffelijke welvaart der inheemsche bevolking. Ik spreek dan tuyn vertrouwen uit in het streven van den Minister en ik hoop dat de uitkomsten van zyn arbeid in deze dat vertrouwen niet zullen beschamen.</p>
<p>De heer Stork : Mijnheer de Voorzitter! Het is met eenigen schroom dat ik hier op het oogenblik aanvang het woord te voeren , een schroom niet allecu hieruit voortvloeiende , dat ik thans voor het eerst hier iu deze Vergadering spreek , maar omdat ik wel een weinig angstig ben dat de betrekkelijk weinig gewichtige punten , die ik ter sprake wil brengen niet staan in een juiste verhouding tot de belangrijke zaak die op het oogenblik bij de Eerste Kamer in behandeling is. Ieder lid van deze Vergadering zal toch wel begrypen , dat ik hier niet wil komen om licht te ontsteken over de Indische begrooting, en waniieer ik dan ook getracht heb om de laatste spreker te zijn, dan is het niet om dezelfde reden, die wel eens gegolden heeft, dat ik eerst de doctoren wil laten spreken , om daarna als de professor op te treden. Integendeel, het is bier werkelijk alleen en uitsluitend omdat ik zelf gevoel , dat ik bescheiden moet zjju. Maar mochten er onder de leden van deze Vergadering zyn , die meenden dat er een nieuwe koloniale specialiteit zou opstaan — die mogelijkheid bestaat, omdat ik verhinderd was het afdeelingsonderzoek der Indische begrooting bij te wonen en my'u incompetentie dus nog niet gebleken is — dan zou ik de Vergadering moeten teleurstellen. Ik meen van teleurstelling te mogen spreken , omdat ik vertrouw, dat niet alleen aan deze zijde vau de Kamer het betreurd wordt, dat wij hier sinds eeuige jaren een tweetal mannen missen , de een weggerukt door den onverbiddelyken dood , de ander door de nietniinder onverbiddelijke gevolgen van den partijstrijd, mannen, die waren een sieraad vau deze Kamer, mannen die hier voor-lichting konden geven en ook gaven op koloniaal gebied , op grond vau persoonlijke ervaring, en die èn daardoor èn door hun talenten de Eerste Kamer een niet al te ongelijke partij deden zijn bij het jaarlijksch debat tegenover den Minister vau Koloniën. Laat ik dus beginnen niet den wenseh uit te spreken, dat in die leemte zoo mogelijk eerlang zal worden vo irzien , want al is er, geloof ik. op dit oogenblik niemand meer, die .van Indië directe baten wenscht voor de Nederlandsche schatkist, er zal ook, onderstel ik, niemand zijn, die niet erkent, dat Indië nog steeds een groot indirect lielang vertegenwoordigt voor oii3 land en in het bijzonder voor zijn nijverheid. Het u dan ook mede om die reden, dat ik , nu Indië steun , ook direct geldelyken steun, vau het moederland noodig heeft, gaarne zal medewerken om dien te verleenen , dus mijn stem gaarne aau de/.e begrooting zal geven , al is dan ook de wyze waarop die steun in dit geval gegeven is, ook naar mijn meeniug niet de meest gelukkige geweest. Slechts twee punten wenseh ik bij deze gelegenheid ter sprake te brengen. Die punten zijn wel is waar niet iu de stukken dezer Kamer behandeld, oui de reden die ik genoemd heb, maar ik vertrouw dat de Minister van Koloniën het mij toch niet euvel zal duiden, dat ik ze ter sprake breng, in de eerste plaats omdat zij zijn van eenvoudigeu aard en in de tweede plaats oni lat zij wel behandeld zijn by de schriftelijke en mondelinge ge lachtenwisseling bij de Tweede Kamer. Het eerste punt betreft zoowel de Indische nijverheid als de Nederlandsche en het tweede is ook zeker voor Indië vau belang, al raakt het e^nigs/.ius beginselen van algemeene beteekeuis. Ik gevoel mij geroepen om die beide punten ter sprake te brengen , omdat ik waarschijnlijk meer dan eenig ander lid van de Staten-Generaal competent beu om d uirover te oordeelen en wanneer ik nu hieraan mag toevoegen het noemen van de reden, waironi ik meen dergelijke detailpunten ook hier ter sprake te mogen brengen , dau hoop ik daarbij niet al te onbescheiden te zijn: het is voor ons industrieelen , uit gebrek aan den diar-voor uoodigen tijd , niet mog.'lyk zich beschikbaar te stellen voor een zetel iu de Tweede Kamer der:Staten-tJeneraal, gesteld al dat de kiezers ons voor het lidmaatschap dier Kamer zouden willen aanwijzen . wat bij de tegenwoordige geestesrichting van het gros der kiezers voor de liberale industrieelen niet zoo heel licht het geval zal zijn. Waar dit zoo is, meen ik dat het niet al te ongepast zal zyn dit ik nu en ook in de toekomst hier zaken ter sprake breng, die anders misschien ni *t iu de Eerste Kamer in de eerste plaats \oor behandeling in aainuer-king zouden komen. En nu ter zake. Ik weusch in de eerste plaats eeuige opmerkingen te maken over de regeling vau het stooinwezen in indië in verband niet hetgeen daaromtrent reeds behandeld is in de Tweede Kamer. Op bladz. 27 van het Voorloopig Verslag vinden wy onder onderaf leeling 93 vermeld , dat enkele leden gewezen hebben</p>
</SGDTEKST>
