<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<SGDTEKST>
<p>76</p>
<p>9de VERGADERING — 29 DECEMBER 1903.</p>
<p>4. Vaststelling der begrooting van Nederlaudsch-Indië voor 1904. (Algeiueene beraadslaging.)</p>
<p>met de loeiali belangen van de inlanders. Op blad/,. 387 toch ver-\olgt hg: „En daarnevens en vooral is het zendingswerk, bepaaldelijk in Nederlandsc!i-lndi(': van groote noriale beteekenis, want naast de religieuse zijde staat de belangrijke sociale zijde van dezen-ding, indien het zendingswerk wordt begrepen en uitgeoefend met die verdraagzaamheid, welke het tot dusverre heeft gekenmerkt, en men gevoelt al de beteekenis van de sociale zijde van het vraagstuk , als men ziet hoe hartelijk en innig de aanraking is der zendelingen met de inlanders, en hoe dankbaar en aan-hankelijk deze zich toonen waar ze gevoelen dat de zendelingen ook en voornamelijk , maar niet uitsluitend zich toewijden aan den godsdienst, doch ook medegevoelen voor hunne sociale nouden en deze pogen te lenigen " En juist hier gold het een sociaal belang by uitnemendheid. Het gold hier, gelijk in het Voorloopig Verslag wordt gezegd, het openen van een zendingshospitaal in de residentie Soerakarta. „De vestiging" aldus lezen wij in het Voorloopig Verslag, , nu van den zendeling-arts Scheurer had juist een groote sociale beteekenis. Immers de vraag daartoe was uitgegaan van een aantal landheeren, die betere geneeskundige verzorging begeerden voor de inlanders die bij hen werkten , en die hadden kennis genomen van de goede werking van het hospitaal te Djocjocarta, waarvan dr. Scheurer aan het hoofd staat. Zy hadden hem daarom aangezocht zoodanig hospitaal ook te Soerakarta te stichten , onder toezegging van geldelyken steun." Daarop is door den Gouverneur-Generaal geantwoord, dat bij besluit van 25 Juni 19:)3. is „goedgevonden en verstaan adressant te kennen te geven , dat tegen de uitoefening van zendingswerk in de voormelde residentie bezwaar bestaat en mitsdien zijn verzoek niet kon worden ingewilligd". „Bezwaar bestaat"; van welken aard dit bezwaar is wordt niet gemeld. Zonder eeuige motiveering wyst de Gouverneur-Generaal het verzoek af en wordt de stichting onmogelijk ge-maakt. My dunkt, men had toch eenig recht op motiveering. Hem was toch bekend, hoe populair de zendingshospitaleu te Modjowarno en Djokjakarta zyn; hoe onlangs, toen inModjowaruo het zendingshospitaal moest worden uitgebreid, de regent onder zijne mederegenten een collecte heeft gehouden ten einde gelden byeen te zamelen om het hospitaal uit te breiden: hoe de sultan van Djokjokarta uit eigen beweging gegeven heeft eerst een oppervlakte van pi. in. 3 hectaren, daarna nog byna 2 hectaren, om een zendingshospitaal te krijgen ten behoeve van de inlanders, hoe men daar dus de gunstige en zegenrijke werking van het hospitaal erkent en het niet als een onheil beschouwt. Sinds 1891 was de aangrenzende residentie Djokjokarta door den Gouverneur-Generaal Pynacker Hordy'k opengesteld voor de prediking van het Evangelie, thans in 1903 wordt de resi-dentie Soerakarta door den Gouverneur-Generaal Rooseboom daarvoor gesloten gehouden. Waar is hier de toch zoo zeer gewenschte eenheid te be-speuren ? Wordt men zoodoende niet geheel overgeleverd aan de willekeur van den bewindsman, die op het oogenblik de teugels in handen heeft en moet daartegen niet een ernstig protest worden geuit, althans door hen , die de prediking van het Evangelie een belangrijke zaak achten voorden Javaan, niet alleen uit een godsdienstig als ook uit een sociaal oogpunt? Ik kan ook niet nalaten hier een ernstig protest te doen hooren tegen deze daad van den Gouverneur-Generaal, en instemming te betuigen met hetgeen geschreven is in een Indisch blad, waarin het volgende getuigd wordt: „Een Chinees mag ongehinderd zyn godsdienst propageeren. „Een Mahomedaan mag, waar ook, voor den Islam yveren. „Een Boeddhistisch Theosoof mag uit Europa komen om hier onder de Christenen lezingen te houden en aanhangers te winnen. „Niemand hunner behoeft voorzien te zyn van een soort toe-lating als in art. 123 Regeeringsreglement bedoeld. Dat is alleen noodig by de Christenleeraars, priesters en zendelingen , die verbreiders der besmettelijke ziekte, die Christendom heet. Die moeten een by zondere toelating, als een Hollandsche „vergun-ning" voor den verkoop van sterken drank, kunnen vertoonen. Heidensche en Mahomedaansche priesters en Boeddhistische Theosofen behoeven die niet. Dat zyn heilaanbreugende zielen-artsen.</p>
<p>„IH het dan wel te veel gevraagd, dat wy van een Christelijke Regeering eischen: „Gelijkstelling van het Christendom met het Mahomedanisme en heidendom'." " Mynheer de Voorzitter! Ik wensch mijn blijdschap uit te spreken over hetgeen de Minister zegt, dat nl. een wijziging van het Regeeringsreglement eerlang verwacht mag worden. Ik spreek de hoop uit dat art. 123 ten doode zal worden opgeschreven en uit het Regeeringsreglement moge verdwijnen , en daarbij j ook dat art. 12b' zoodanig gewijzigd moge worden, dat daaruit i alle belemmeringen voor het bijzonder onderwijs worden weg-! genomen en de vergunning tot het geven daarvan niet alleen gegeven worde voor kinderen van Europeanen en daarmede gelylcgestelden , maar ook van den inlander. Het is een schoone taak voor dezen Minister, en ik hoop dat God hem geven moge dit schoone doel te bereiken , waardoor de behartiging van de waarachtige belangen van den inlander zullen worden bevorderd.</p>
<p>De vergadering wordt voor een half uur geschorst en daarna hervat. De heer Brouwers: Daar het door my te behandelen onder-werp door den geachten spreker uit den Busch reeds en op uitstekende wyze is behandeld, zou ik er wel het zwijgen kunnen toe doen; daar hij echter van gevoelen is dat daarover niet genoeg gesproken kan worden, zoo zal ik er toch nog een kort woord over zeggen , meer speciaal naar aanleiding der zienswijze van den thans afgetreden resident van Menado over de toestanden in de Minahassa, zooals hy die heeft neergelegd in het onlangs van zyn hand verschenen boek. Hy zegt daarin: „Men verwachte op den duur geen vreedzaam naast elkaar bestaan van de Protestantsche en de Roomsche deelen der be-volking: nu reeds is een zekere afscheiding merkbaar in de negoryeu , waar de Roomschen in eenigszins aanzienlijke getallen aanwezig zijn. Een tyd lang mag het goed gaan en ernstige rustverstoringen worden vermeden, een kleine aanleiding zal vermoedelijk voldoende zyn om het vuur van den geloofshaat te doen ontbranden en beide deelen als vijandige machten tegen elkaar in het harnas te jagen." Sedert jaren heeft de resident zoo gedacht. Deze hoogst tragische toestand in de Minahassa meen ik veilig te mogen beschouwen als de verklaring van des resideuts op-treden tegenover de Katholieken aldaar en in de eerste plaats van zyn, sinds jaren zich herhaald hebbend rapport aan den Gouverneur-Generaal, waardoor deze er toe kwam om het mgr. Leupen noodige verlof te blyven weigeren om het H. Formsel aan zyn onderhoorigen te gaan toedienen en in de tweede plaats van zyn eigen verbod aan de eerwaarde zusters van Tomohon om een nieuwe bijzondere school te bouwen. Diep treurig voorwaar zou het zyn, wanneer de toestand iu-derdaad zoo schrikbarend ware als hy daar geschilderd wordt. De goede trouw des residents geheel buiten verdenking latend, meen ik toch te mogen aannemen, dat hy te zwart gezien en zijn vrees voor onlusten een overdreven is geweest. Ik zal my niet begeven in de twistvraag van art. 123, of de Gouverneur-Generaal de bevoegdheid al dan niet heeft den bisschop te beletten, zyn ambtsplichten te vervullen. Maar ik wil toch vragen: waar blijft de volkomen vryheid van art. 119 van het Regeerings-reglement, aan ieder gegeven om zyn godsdienstige meeniug te belijden, wanneer alle godsdienstleer-aren , priesters en zendelingen voor elke dienstreis vergunning van den Gouverneur-Generaal moeten hebben? Maar aannemende, dat de Gouverneur-Generaal in het eene en de resident in het andere geval bevoegd waren dit verbod te doen, dan nog moet ik het toch zeer betreuren, dat zy het gedane verbod blyven handhaven , toen in zoovele jaren geen enkel vermeldenswaardig feit des resideuts vreeze van rnstver-storing kwam rechtvaardigen; gedurende die vele jaren toch zyn Protestanten en Katholieken in de Minahassa, evenals elders, in de beste verstandhouding naast elkaar werkzaam geweest. Van geloofshaat in den echten zin van dat leelyke woord was weinig of niets te bespeuren , en wanneer het vuur van geloofs* haat in zoo hevige mate tusschen Protestanten en Katholieken smeulende was, als de resident vermoedde, zoodat een kleine aanleiding voldoende ware den rampzaligen godsdienststrijd te</p>
</SGDTEKST>
